Wat is slechter voor je: een pilletje of een lijntje coke?

Wat betreft risico’s kun je drugs beoordelen aan de hand van drie criteria: lichamelijke schade, verslavingskans en sociale schade. Vergelijken van drugs is moeilijk: beide drugs hebben eigen lichamelijke risico’s. Als je kijkt naar verslaving en de gevolgen voor de omgeving van de persoon die gebruikt, scoort cocaïne duidelijk slechter dan XTC.

Appels en peren

Drugs vergelijken is lastig. Het is net als appels en peren vergelijken. Hoe slecht het is, heeft ook te maken met de mate waarin je ze gebruikt. Wat betreft risico’s kun je drugs beoordelen aan de hand van drie criteria: lichamelijke schade, de kans op verslaving en sociale schade. Hoe scoren XTC en cocaïne volgens deze criteria?

Lichamelijke schade en hersenschade

Door het slikken van XTC loop je het risico op oververhitting of watervergiftiging. Oververhitting kan dodelijk verlopen, maar is gemakkelijk te voorkomen. Op de lange termijn kan gebruik van XTC leiden tot veranderingen in de hersenen. Die veranderingen zorgen er vaak voor dat je geheugen minder goed werkt. Dit kun je zien als een beschadiging. Hoe vaker je neemt en hoe hoger de dosis, des te meer kans op schade. Bij het snuiven van cocaïne kun je een pijnlijke en op den duur beschadigde neus krijgen. Als je lang en veel gebruikt kun je chronisch verkouden worden. Reuk, geur en smaak gaan achteruit. Cocaïne is erg slecht voor je hart en bloedvaten. Vaak wordt naast cocaïne ook veel alcohol gedronken. Dit is extra ongezond. Vergelijking is moeilijk, maar beide drugs hebben duidelijke lichamelijke risico’s.

De kans op verslaving

XTC is nauwelijks verslavend. Slechts kleine aantallen mensen melden zich bij de verslavingszorg met een XTC-verslaving. Het komt wel voor dat sommige mensen een feest niet meer leuk vinden zonder XTC. XTC heeft een roes- en een energie-effect. Aan het roeseffect wen je snel (tolerantie). Na verloop van tijd voel je dat effect niet meer en moet je een tijdje stoppen om het weer te kunnen voelen. Ontwenningsverschijnselen zijn er niet. In vergelijking met XTC is cocaïne verslavender. Coke werkt maar kort, je wilt snel alweer een snuif. Mensen kunnen erg naar coke gaan verlangen. Het verschil tussen het blije gevoel tijdens het gebruik en het uitgeputte, vermoeide en soms depri gevoel van de volgende dag, is erg groot. Het kan gebeuren dat je daardoor niet alleen meer in het weekend gebruikt, maar ook doordeweek. Als je veel snuift is ook sprake van gewenning. Ontwenningsverschijnselen zijn er ook. Je voelt je uitgeput en kunt nergens meer van genieten. Het ontstaan van depressieve gevoelens wordt nogal onderschat. Mensen die veel gebruikt hebben, kunnen na stoppen langdurig last hebben van depressies. Wat verslaving betreft scoort cocaïne dus duidelijk slechter dan XTC.

Schade voor mensen in de omgeving

Tot slot de sociale schade. Bij zware XTC-gebruikers is die wel aanwezig. Je merkt dan, dat je pas in de loop van de week weer een beetje bijgekomen bent van het gebruik en het feesten. Bij zo-nu-en-dan-gebruik is er geen sociale schade. Als je af en toe cocaïne gebruikt, vallen de sociale gevolgen ook mee. Maar vaak ben je niet het leukste gezelschap. Je praat honderduit, zonder naar anderen te luisteren. Gebruik je vaker -en dat risico zit er bij cocaïne gauw in- dan worden de sociale gevolgen heftiger. Mensen kunnen door cocaïnegebruik veranderen in kattige, geïrriteerde wezens. Door hun verslaving kunnen ze problemen krijgen, bijvoorbeeld in hun relatie of met hun werk. Ook wat sociale gevolgen betreft scoort cocaïne dus slechter dan XTC. Cocaïnegebruik en relaties gaan dus niet goed samen.

Coke lijkt er slechter af te komen dan XTC

Cocaïne scoort slechter dan XTC op verslaving en sociale schade. Wat betreft lichamelijke schade weten we van XTC nog niet alles. Duidelijk is dat beide drugs risico’s heeft voor de gezondheid. Het blijft dus moeilijk om te zeggen dat het één slechter is dan het ander. Het hangt er ook vanaf hoeveel en hoevaak je gebruikt. Hoe meer en hoe vaker, hoe schadelijker.

Drugs gebruiken -welke drugs dan ook- is áltijd risico lopen. Als je geen risico wil lopen moet je simpelweg géén drugs gebruiken.

Houd er rekening mee dat het goed mogelijk is dat je ook de dag NA gebruik gepakt kan worden met drugs in je speeksel. Je kan dus bij XTC en speed een nacht geslapen hebben en nog positief testen op de speekseltest.

Wat het lastig maakt is dat het per persoon verschilt. Het is daarom onmogelijk om heel specifiek aan te geven wanneer je weer kan en mag rijden. Daar moet eerst meer onderzoek gedaan naar worden.

Limieten voor drugsgebruik in het verkeer

Vanaf 1 juli 2017 zijn er wettelijke limieten voor drugsgebruik in het verkeer. Er zijn limieten vastgesteld voor amfetamines, cocaïne, THC (hasj en wiet) en GHB. Men gaat ervan uit dat bij deze limieten de rijvaardigheid net zoveel wordt beïnvloedt als na het drinken van ongeveer 2 glazen alcohol in 1 uur. Heb je meer drugs gebruikt dan de limiet toestaat? Dan mag je niet meer rijden.

Voor combinatiegebruik van deze drugs (zowel voor onderlinge combinaties, als voor combinaties met alcohol) gelden lagere limieten. Je loopt dus sneller kans op hogere straffen.

Speekseltest

Een speekseltest laat snel en eenvoudig zien of je drugs hebt gebruikt en wordt gebruikt als ‘voorselectiemiddel’.
Een inschatting van hoe lang drugs aantoonbaar is in speeksel:

Lees meer over drugs en verkeer.

Er zijn 2 manieren om je XTC te testen. Bij de testservice of door middel van een sneltest van de smartshop.

Hoe werkt XTC testen bij de testservice

Bij de testservice wordt een stukje van een pil geschraapt. Hier wordt een druppeltje vloeistof op gedaan. Het schraapsel krijgt een kleur. Hiermee kan worden vastgesteld of je pil een amfetamine (speed), een XTC-achtige of gewoon helemaal niets is. De testers kijken daarna naar de uiterlijke kenmerken van je pil, zoals kleur, logo, vorm, breuklijn etc. De tester maakt hierbij gebruik van een zogenaamde herkenningslijst. Deze herkenningslijst komt van het laboratorium en is gemaakt aan de hand van alle tot dan toe in het laboratorium geteste pillen. Staat de pil op de herkenningslijst? Dan kan de uitslag onmiddellijk worden gegeven. Je krijgt dan te horen of de pil XTC bevat en hoeveel milligram werkzame stof er in zit. Ook krijg je te horen of er eventueel nog andere stoffen inzitten.

Soms is een pil nieuw op de markt en staat deze nog niet op de herkenningslijst. Dan word je gevraagd de pil op te laten sturen naar het laboratorium. Ongeveer 1 week later krijg je de uitslag. Je bent wel je pil kwijt bij deze test.

De sneltest (Marquis test) van de smartshop

De sneltest is te koop bij smartshops. Je schraapt zelf een stukje van de pil af en je doet er een druppeltje vloeistof op. De handleiding beschrijft hoe je dat moet doen en welke betekenis de verkleuring heeft. Probleem bij deze test is dat je niet weet hoeveel milligram werkzame stof er in je pil zit én je komt er ook niet achter of er andere, mogelijk schadelijke, stoffen in zitten (zoals PMA).

Als je veel vrienden hebt die drugs gebruiken en je gaat naar dancefeesten of festivals, dan denk je al gauw dat iedereen aan de drugs zit. Maar dat is niet zo! De meeste van je leeftijdgenoten gebruiken geen drugs.

Hoeveel mensen gebruiken drugs?

Eén op de tien Nederlanders (9,8%) van 18 jaar en ouder heeft ooit in zijn of haar leven XTC gebruikt.  Dat betekent dat ruim 90% nooit XTC gebruikt! Een op de tien jonge mensen gebruikte in het afgelopen jaar XTC (7,7%).

Kijk je naar bepaalde groepen binnen deze leeftijdscategorie dan ziet het beeld er wel wat anders uit. Je komt bijvoorbeeld meer mensen tegen die XTC gebruiken in het uitgaansleven. Uit het Grote Uitgaansonderzoek 2023 bleek bijvoorbeeld dat iets meer dan de helft (53,8%) van de deelnemers aan het onderzoek het laatste jaar XTC had gebruik, en 64,3% ooit.

Dus ook al is er onder de feestbeesten een flinke groep die wel ervaring heeft met drugs, er zijn er ook genoeg die feesten zonder chemische versnaperingen. Omdat ze geen belangstelling hebben voor drugs, de risico’s te groot vinden, het om medische redenen niet willen of die het gewoon liever zonder doen.

Het is dus eigenlijk helemaal niet normaal om drugs te gebruiken.

Door GHB kun je meer zin in seks krijgen. Het ontremt en maakt gevoeliger.

Geil door GHB

GHB ontspant en ontremt. Het kan een ontzettend geil gevoel geven. Mannen houden langer een stijve penis en klaarkomen is heftiger. Door het gebruik van GHB kunnen je grenzen makkelijk vervagen, waardoor je soms dingen doet die je eigenlijk niet wilt. Anderen kunnen daar misbruik van maken. Ook kun je verslaafd raken van GHB. Je vindt seks dan alleen nog maar leuk met GHB.

Out gaan door GHB

Omdat het doseren van GHB heel moeilijk is, is de kans groot dat je buiten bewustzijn raakt. Out gaan is niet alleen gênant, maar ook gevaarlijk. Als je buiten bewustzijn bent, je kunt stikken in je eigen tong of braaksel. Je kan ook onveilige of seks zonder dat je dit wilt hebben. Je hebt niet in de hand wat er met je gebeurt. Je bent dan afhankelijk van de betrouwbaarheid en hulp van anderen.

Drogeren met GHB

Verkrachtingen waarbij iemand gedrogeerd wordt door GHB in drankjes te doen komen voor, maar het is erg lastig te bewijzen. Je kunt de zoute smaak van GHB overigens meestal goed proeven. Lees hier wat je kunt doen als je het vermoeden hebt dat er drugs in je drankje is gedaan.

Hulp nodig?

Heb jij een nare seksuele ervaring gehad (online of offline) en heb je hulp nodig? Dan kun je bellen, chatten of mailen met het Centrum Seksueel Geweld: 08000188. Het liefst binnen zeven dagen. Binnen die tijd kunnen ze jou het beste helpen. Is het langer geleden? Ook dan kun je bij het Centrum Seksueel Geweld terecht. Belangrijk om te weten is dat dit nooit jouw schuld is geweest.

Parttime roken is minder erg dan dagelijks roken, maar het slechte nieuws is dat rokers die tijdens het uitgaan of op een feestje een sigaret opsteken vijf jaar korter leven dan niet-rokers. 

Meer details

Ook mensen die niet dagelijks, maar wel regelmatig tijdens een feestje of het uitgaan roken, sterven gemiddeld vijf jaar eerder. Van deze lichte rokers haalt 11 procent zijn pensioen niet. Van de nooit-rokers gaat 7 procent voor zijn 65ste dood. Als die laatsten nooit hadden meegerookt, was hun levensverwachting veel hoger geweest.

Matige rokers (minder dan twintig sigaretten per dag) verliezen naar schatting negen levensjaren. Gaan ze echt dood aan het roken? Ja, zeggen onderzoekers. Belangrijkste oorzaak: (long-)kanker. Het CBS en Trimbos baseren deze conclusies op een gezondheidsenquête die in de periode 2001-2006 werd afgenomen onder bijna 40.000 mensen tussen de 20 en 80 jaar. Tien jaar later is gekeken of de rokers en niet-rokers nog leefden. In de studie is ook gekeken naar andere factoren waardoor mensen eerder doodgaan, zoals alcohol en overgewicht, maar die hadden niet zo’n groot effect als roken.

Ja, op dit moment zijn gebruik, bezit, handel en productie van sommige designerdrugs legaal. Maar niet allemaal. Want er is een designerdrugswet die bepaalde stofgroepen verbiedt. Deze wet is ingegaan op 1 juli 2025. In dit artikel leggen we je uit hoe het precies zit.

Wat zijn NPS?

NPS worden ook wel research chemicals, designerdrugs, RC’s of legal highs genoemd. Het gaat om stoffen met een psychoactieve werking die pas sinds kort op de drugsmarkt verschijnen of worden gebruikt. Het kan gaan om een stof die al lang geleden voor het eerst is gemaakt is, maar ook om stoffen die eerder zijn ontwikkeld, bijvoorbeeld 2C-B. De meeste designer drugs verdwijnen weer snel van de markt, maar sommigen zijn ‘blijvertjes’, zoals 4-FA, 2C-B en 3-MMC en 4-MMC.  Ook synthetische cannabinoïden vallen hier onder. Andere (iets) minder bekende voorbeelden zijn: 4-FMA, 6-APB (Benzo Fury), 2-MMC, 3-CMC, 4-CMC, DOC en O-DSMT.

Legaal = niet veilig!

Dat een middel legaal is, betekent niet dat je deze veilig kan gebruiken. Er is heel weinig bekend over de risico’s van deze middelen. Je bent dus echt je eigen proefkonijn.

NPS wetgeving

Op 1 juli 2025 in de NPS wetgeving ingegaan, de zogenaamde designerdrugs wet. Met dit verbod vallen hele stofgroepen met dezelfde chemische structuur onder de Opiumwet op een nieuwe lijst IA. Deze lijst bestaat uit een aantal stofgroepen waarvan de chemische structuur is afgeleid van middelen die op lijst I van de Opiumwet staan. De soorten stofgroepen die hieronder vallen zijn:

Designer benzo’s

Risicobeoordeling van drugs

De warenwet

Veel designerdrugs staan dus niet in de Opiumwet, maar vallen onder de Warenwet. Deze wet gaat over allerlei producten, van voedsel en dranken tot cosmetica, speelgoed en elektronica. Designerdrugs worden dan verkocht als cd-reiniger of plantenvoeding. Op de verpakkingen staan vaak teksten als: “Niet voor menselijke consumptie”. Ook al weten verkopers heus wel waarvoor mensen het gebruiken. Op die manier is de verkoop van het product legaal. Een stof kan dus onder de Warenwet vallen terwijl het gebruiken ervan wel gezondheidsschade kan geven. De naleving van de Warenwet gebeurt door de Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

Geneesmiddelenwet

Tot een tijd terug kon ook de Geneesmiddelenwet van toepassing zijn voor verschillende drugs (zoals lachgas). Maar in juli 2014 heeft het Europese hof bepaald dat de Geneesmiddelenwet alleen gebruikt mag worden bij stoffen die ook werkelijk genezen of een positief effect hebben op het lichaam. NPS hebben in theorie geen genezende werking en vallen dus ook niet onder de Geneesmiddelenwet. Ketamine valt er bijvoorbeeld wel onder.

Tot slot

Op dit moment is gebruik, bezit, handel en productie van een aantal NPS nog legaal.  Als je naar een festival gaat en er wordt een zakje met wit poeder bij je gevonden, dan is dat natuurlijk wel erg verdacht. De beveiligers zullen er van uitgaan dat het illegaal is en je bijvoorbeeld de toegang tot het feest ontzeggen. Of de politie kan erbij gehaald worden.

Alcohol drinken (bijvoorbeeld tijdens het uitgaan) is gezellig, maar je loopt ook risico’s. Als je wilt checken of jij problemen hebt met alcohol, moet je niet alleen naar verslaving kijken. Je moet ook kijken naar andere risico’s, zoals de kans op lichamelijke schade en naar de kans op sociale of maatschappelijke problemen. Door regelmatig veel te drinken vergroot je de kans op problemen.

Het drinkadvies van de Gezondheidsraad voor alcohol

In Nederland heeft de Gezondheidsraad een drinkadvies gegeven. Deze luidt: Drink geen alcohol of in ieder geval niet meer dan één glas per dag. Voor jongeren onder de 18 jaar is het zelfs beter helemaal geen alcohol te drinken. Alcoholgebruik brengt namelijk te veel acute gezondheidsrisico’s met zich mee en er is geen veilige grens aan te geven.

Veel jongeren drinken tijdens het stappen meer dan dit drinkadvies. Daardoor wordt de kans op risico’s voor de drinker en zijn of haar omgeving groter.

Wat is een black out bij alcohol?

Tijdens het stappen drink je waarschijnlijk meer dan normaal. Veel drinken in één keer is slechter dan elke dag een beetje. In één keer veel drinken kan schadelijk zijn voor organen zoals je slokdarm en maag. Ook kan je een black-out krijgen. Bij een black-out weet je de volgende dag niet meer precies wat er tijdens de roes gebeurd is. Ook vergroot je, vooral als je ouder bent, de kans op een hartinfarct.

Wanneer ben je verslaafd?

Als je regelmatig en veel drinkt, loop je een grotere kans om verslaafd te raken aan alcohol. Dat betekent dat je voor je gevoel niet meer zonder alcohol kan. Als je dan stopt met drinken, kan je last krijgen van ontwenningsverschijnselen, zoals slecht slapen, zweten, en een onrustig gevoel. Ontwenningsverschijnselen zijn vaak een reden om weer te gaan drinken.

Lees meer over de risico’s van alcohol.

Minder (vaak) alcohol drinken

Een klein beetje alcohol kan ervoor zorgen dat je je ontspannen en vrolijker voelt. Dat is natuurlijk leuk als je uitgaat met vrienden. Maar bij grote hoeveelheden drank kan een gezellig avondje al snel uit de hand lopen. Je wordt wat directer of brutaler. Je kan ook agressiever reageren dan je zou willen. Alcohol heeft ook invloed op je seksleven. Als man kan het moeilijk zijn om een stijve penis of zaadlozing te krijgen. Zowel mannen als vrouwen kunnen door alcohol dingen doen waar ze later spijt van krijgen, zoals (onveilige) seks. Lees meer over seks onder invloed.

Het meest verstandige is om tijdens een avondje uit wat minder alcohol te drinken. Drink niet teveel voordat je naar de stad gaat en probeer tijdens het uitgaan drankjes met alcohol af te wisselen met water of fris. Drink de twee dagen erna helemaal geen alcohol om je lichaam te laten herstellen.

Hulp bij problemen met alcohol

Vind je het moeilijk om te minderen of stoppen met alcohol drinken? Je bent niet alleen. Zoek hulp. Je kan op verschillende manieren hulp zoeken. Neem een kijkje op onze pagina over hulp zoeken.